Opole

Gród i podgrodzie istniały w tym miejscu już w IX wieku. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 845 roku. Jest to nota tzw. Geografa Bawarskiego Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii, spisana dla Ludwika II Niemca. Znajdował się tutaj ośrodek plemienia Opolan.

Prawdopodobnie pod koniec IX w. terytorium to weszło w skład Państwa Wielkomorawskiego, a później znalazło się w orbicie wpływów politycznych Czech. W 990 r. Opole wraz z całym Śląskiem zostało przyłączone do Polski. W 1039 r. na 11 lat ponownie trafiło pod panowanie czeskie. W XII w. Opole stało się grodem kasztelańskim, od 1138 r. dzieląc swoje losy z wyodrębnioną dzielnicą śląską, którą następnie, w 1179 r., podzielono pomiędzy potomków Władysława II Wygnańca. Nowo powstałe księstwo opolskie objął Jarosław, a po jego śmierci Mieszko Plątonogi – protoplasta wszystkich górnośląskich linii Piastów śląskich.

Prawa miejskie Opole uzyskało przed r. 1217 r. z rąk syna Mieszka, księcia Kazimierza I Opolskiego. W 1241 r. Tatarzy spalili przedgrodzie. W drugiej połowie XIII w. miasto stało się ważnym ośrodkiem handlowo-rzemieślniczym na szlaku z Wrocławia do Krakowa. Od 1327 r. księstwo opolskie znajdowało się pod zwierzchnictwem Czech; dzieliło losy polityczne Śląska. Ludność miasta w 1350 r. wynosiła ok. 2,3 tys. mieszkańców.

Po śmierci w 1532 r. ostatniego Piasta opolskiego, księcia Jana II Dobrego, król czeski Ferdynand Habsburg oddał Opolszczyznę na 20 lat we władanie Hohenzollernom z linii ansbachskiej, a następnie księstwo przeszło pod bezpośrednie rządy habsburskie. Podczas wojny trzydziestoletniej, w 1632 r. Opole zostało zdobyte i splądrowane przez Szwedów. W latach 1645–1666 księstwa opolskie i raciborskie trzymali jako zastaw sum posagowych od swoich żon Habsburżanek polscy Wazowie. Podczas najazdu szwedzkiego na Rzeczpospolitą, w 1655 r. król polski Jan II Kazimierz przebywał wraz z dworem w Opolu.

W 1742 r. Opole weszło w skład państwa pruskiego. Od 1747 r. miasto utrzymywało stały garnizon wojskowy. Podczas wojny siedmioletniej (1756–1763) miasto dwukrotnie zajęli Austriacy (1757, 1762), a raz Rosjanie (1761). Podczas wojen napoleońskich, w 1807 r. wkroczyli sprzymierzeni z Francją Bawarczycy.

W 1818 r. Opole zostało stolicą jednej z trzech rejencji prowincji śląskiej Prus. W latach 1819–1848 wyburzono mury miejskie i baszty, aby stworzyć korzystne warunki dla dalszego rozwoju. Duże ożywienie gospodarcze rozpoczęło się w 1843 r., gdy uruchomiono połączenie kolejowe z Wrocławiem. Towarzyszyło temu wzmożenie żeglugi na Odrze.

W 1921 r. wynik plebiscytu (tylko 5% głosów za Polską) zadecydował o pozostawieniu Opola w granicach Niemiec. Podczas II wojny światowej Niemcy założyli w Opolu liczne obozy pracy przymusowej. W styczniu 1945 r. wojska radzieckie zajęły miasto po ciężkich walkach. Zniszczeniu uległo ok. 60% zabudowy miejskiej.

W wyniku postanowień jałtańsko-poczdamskich Opole zostało przyłączone do Polski. W miejsce wysiedlonej ludności niemieckiej, napłynęli osadnicy polscy i przesiedleńcy z Kresów Wschodnich. Ustanowienie w 1950 r. Opola stolicą nowego województwa przyspieszyło odbudowę i rozbudowę miasta. W 1972 r. papież Paweł VI erygował diecezję opolską, a w 1994 r. utworzono Uniwersytet Opolski. Od 1999 r. miasto jest stolicą jednego z 16 województw Polski; obecnie ma ok. 120 tys. mieszkańców.

Bibliografia