Kalendarz hebrajski – system rachuby czasu oparty na cyklu księżycowym harmonizowanym z cyklem słonecznym. Lata kalendarza żydowskiego tradycyjnie są liczone według rachuby biblijnej, od momentu stworzenia pierwszej pary ludzkiej w 6. dniu Stworzenia, które według tradycji nastąpiło 6 października 3761 p.n.e.
W tradycji żydowskiej zachował się zwyczaj obliczania dni od zachodu bądź od wschodu słońca. Obrządek w świątyni uporządkowany został od świtu, wszystko od inne – od zmierzchu, co wynika wprost z opowieści o Stworzeniu. Ponieważ na różnych szerokościach geograficznych zachody słońca przypadają o odmiennej porze, utarła się praktyka ogłaszania godziny wyznaczającej np. początek szabatu w prasie.
Tydzień jest dla Żydów jednostką podstawową w rytualnej rachubie czasu. W języku hebrajskim nie ma własnych nazw na każdy dzień tygodnia. Określa się je jako „pierwszy dzień” (hebr. jom riszon) – niedziela, „drugi dzień” (jom szeni) – poniedziałek itd.[1.1] Wyjątek stanowi siódmy, ostatni dzień tygodnia, święto szabat (jid. szabes), którego nazwa pochodzi od hebrajskiego rdzenia ש ב ת (szin, bet, taw), co można tłumaczyć jako „zaprzestać”, „odpoczywać”.
Miesiąc to okres od jednego nowiu księżyca do następnego nowiu księżyca, który wynosi ok. 29,5 dnia. Stąd, ze względów praktycznych, miesiące w roku żydowskim mają zasadniczo naprzemiennie 29 i 30 dni. Rok zwykły składa się z 12 miesięcy, na które składają się 354 dni. Są to kolejno miesiące: tiszri (wrzesień/październik), (mar)cheszwan (październik/listopad), kislew (listopad/grudzień), tewet (grudzień/styczeń), szwat (styczeń/luty), adar (luty/marzec), nisan (marzec/kwiecień), ijar (kwiecień/maj), siwan (maj/czerwiec), tamuz (czerwiec/lipiec), aw (lipiec/sierpień), elul (sierpień/wrzesień).
Rok księżycowy liczy 354 dni, zaś słoneczny 365 dni. W każdym roku tworzy to różnicę 11 dni. Natomiast judaizm wymaga, aby święta żydowskie wypadały w określonych porach roku, np. Pesach na wiosnę, czy święto Sukot na jesień. Aby święta nie zmieniały z czasem swoich pór roku, w kalendarzu żydowskim funkcjonuje mechanizm harmonizowania lat księżycowych i słonecznych, znany od czasów starożytnego Egiptu jako cykl Metona. W cyklu 19-letnim siedmiokrotnie wprowadzany jest rok przestępny, z dodatkowym 13 miesiącem adar bet (lub inaczej adar szeni) oraz z dodaniem 30 dnia w miesiącach cheszwan i kislew. Rok zwykły składa się z 354, 355 albo 356 dni, a przestępny z 383, 384 albo 385. Rok przestępny uznaje się na szczęśliwy ze względu na większą ilość szabatów, która daje możliwość świętowania na cześć Pana, co daje powód do większej radości.
Piotr Ostrowski
Czytaj więcej o świętach żydowskich:
Rosz ha-Szana | Wirtualny Sztetl
Simchat Tora | Wirtualny Sztetl
Tu bi-Szwat | Wirtualny Sztetl
Lag ba-Omer | Wirtualny Sztetl
Tisza be-Aw | Wirtualny Sztetl
- [1.1] Zasada ta nie dotyczy języka jidysz, który nazwy dni tygodnia zaczerpnął z języka niemieckiego:
זונטיק [zuntik] – niedziela
מאָנטיק [montik] – poniedziałek
דינסטיק [dinstik] – wtorekמ
יטוואָך [mitwoch] – środa
דאָנערשטיק [donersztik] – czwartek
פֿרײַטיק [frajtik] – piątek
שבת [szabes] – sobota.
