Brzechwa Jan, właść. Jan Wiktor Lesman (15.08.1898Żmerynka na Podolu – 02.07.1966 Warszawa) – poeta i prozaik żydowskiego pochodzenia.
Jego ojciec był pracownikiem kolei. Brzechwa podjął studia medyczne w Kazaniu, a następnie studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1920–1921 wziął udział jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Z wykształcenia prawnik specjalista w dziedzinie prawa autorskiego, z zamiłowania – poeta, satyryk, tłumacz, autor popularnych utworów dla dzieci.
Debiut Brzechwy przypadł na rok 1915, kiedy to opublikował pierwsze wiersze w piotrogrodzkim „Sztandarze” i kijowskich „Kłosach Ukraińskich”. Od 1918 r. pisał satyryczne teksty kabaretowe, posługując się pseudonimami: Szerszeń i Szer-Szeń. Utwory liryczne publikował w „Skamandrze” i „Wiadomościach Literackich”. Wydał kilka tomików poetyckich: Oblicza zamyślone (1926), Talizmany (1929), Trzeci krąg (1932), Piołun i obłok (1935). Popularność zdobył jako twórca wierszy dla dzieci, m.in. Tańcowała igła z nitką (1938), Kaczka Dziwaczka (1939), Przygody Pchły Szachrajki (1946), Brzechwa dzieciom (1953) oraz powieści Akademia Pana Kleksa (1946). Opublikował wspomnienia Gdy owoc dojrzewa (1958). Tłumaczył literaturę dziecięcą oraz utwory dramatyczne z języka rosyjskiego, m.in. Antoniego Czechowa.
Pseudonimem „Jan Brzechwa” posługiwał się od 1946 r., natomiast pod prawdziwym nazwiskiem publikował artykuły z dziedziny prawa. Tematyka żydowska pojawiała się u Brzechwy wyłącznie w utworach satyrycznych, np. w sztuce scenicznej Moryc (1927), napisanej wspólnie z Julianem Tuwimem i Marianem Hemarem.
Zawodowo pracował Brzechwa jako radca prawny, zajmując się ochroną praw autorskich. W latach 1924–1939 członek Związku Artystów i Kompozytorów Scenicznych, w 1945–1948 w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” i ponownie w ZAiKS. W latach 1953–1955 był prezesem Rady ZAiKS, a od 1957 r. przewodniczącym Zarządu. W latach 1958–1966 należał do Zarządu Polskiego PEN Clubu. W 1965 r. otrzymał nagrodę I stopnia ministra kultury i sztuki za całokształt twórczości.
Anna Maria Szczepan-Wojnarska
