Frank Jakub, Józef baron von Dobrucki (1729 Korolówka – 10.12.1791 Offenbach koło Frankfurtu nad Menem) – założyciel żydowskiego religijno-mistycznego ruchu frankistów. Rodzina Franków musiała opuścić Rzeczpospolitą, oskarżona w 1727 r. o sprzyjanie zwalczanemu przez judaizm sabataizmowi. Przez Bukowinę i Wołoszczyznę Frankowie dotarli do Salonik, gdzie w 1752 r. sam Frank przyłączył się do sabatan, a w 1755 r. za ich namową powrócił do Rzeczypospolitej. W 1756 r. wraz z grupą zwolenników został obłożony klątwą rabinów, zgromadzonych na zjeździe w Brodach, a następnie wydalony z Polski. W 1757 r. w Giurgiu (Rumunia) przyjął islam, w 1758 r. ogłosił się następcą Sabataja Cwiego i mesjaszem. W połowie 1758 r. powrócił do Polski. W 1759 r. we Lwowie odbyła się z udziałem Franka publiczna dysputa pomiędzy jego zwolennikami a rabinami, po której zakończeniu Frank wraz z blisko dwoma tysiącami współtowarzyszy przyjął chrzest w Kościele katolickim, następnie wraz z rodziną wyjechał do Warszawy, gdzie ponownie przyjął chrzest (jego ojcem chrzestnym był król Polski August III). Frank jednak w dalszym ciągu uważał się za mesjasza, został posądzony o udział w orgiach seksualnych i z tego powodu w 1760 r. aresztowany i przez sąd konsystorski skazany na bezterminową izolację w klasztorze na Jasnej Górze – przebywał tam do 1773 r., kiedy uwolniły go wojska rosyjskie, pacyfikujące konfederację barską. Osiadł w Brnie. Po śmierci cesarzowej Marii Teresy, która otaczała go swoją opieką, Frank przeniósł się do Offenbachu, gdzie za pieniądze współwyznawców wynajął zamek księcia Isenburga, uzyskał też tytuł barona. Nauki Franka zostały spisane w Księdze słów Pańskich. Cechą doktryny Franka, opartej na kabale, był synkretyzm religijny. Przyjęcie innych religii (islamu, chrześcijaństwa) miało dla Franka sens antynomijny – było wygnaniem mesjasza, umożliwiającym mu zebranie iskier rozproszonego boskiego światła (Izaak Lurja). Odrzucał on prawo i instytucje religijne.

Bibliografia:

• Doktór J., Jakub Frank i jego nauka na tle kryzysu religijnej tradycji osiemnastowiecznego żydostwa polskiego, Warszawa 1991.
• Księga słów Pańskich. Ezoteryczne wykłady Jakuba Franka, red. J. Doktór, Warszawa 1997.

Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.