Synagoga przy ul. Waryńskiego 24a została oddana do użytku w 1936 r. Ufundowała ją rodzina żydowskich przemysłowców – Cytronów. Była to jedna z nielicznych synagog białostockich zrealizowanych w okresie międzywojennym. Pełna nazwa brzmiała Ohel Szmuel we-Chawa Cytron (lub Cytron Bet Midrasz – Dom Modlitwy Cytronów).

W uroczystym poświęceniu bóżnicy w 1936 r. wziął udział wojewoda białostocki. Obecny był także prezydent miasta, starosta miejski i powiatowy oraz komendant garnizonu białostockiego. Specjalnie z tej okazji koncert muzyki i pieśni religijnej dał chór synagogi Chorszul z ul. Żydowskiej. Wystąpiło także kilku znanych kantorów. Podczas uroczystości Zarząd Spółki Akcyjnej „S.H. Cytron” przekazał na rzecz Wojska Polskiego sumę 75 tys. zł, co stanowiło równowartość samolotu wojskowego.

Synagoga wyróżniała się wyrafinowaną dekoracją wnętrza, przede wszystkim – bogatą sztukaterią z egzotycznego drewna o przewadze motywów roślinnych i zoomorficznych. Kasetonowe sufity zostały udekorowane egzotycznym drzewem i fornirem, a na obrzeżach pokryte były licznymi malowidłami o motywach biblijnych, zwierzęcych i roślinnych. Kandelabr przed arką z rodałami Tory wykonało dwóch inżynierów białostockich: Biskupicki oraz Jakub Fiszer. Kandelabr ten liczył 150 punktów świetlnych, a uchodził za majstersztyk sztuki dekoratorskiej[1.1].

W okresie okupacji synagoga jako jedna z nielicznych pozostawała czynna na terenie getta, oczywiście nielegalnie. Po wojnie, aż do końca lat 60. XX w. budynek służył jako miejsce spotkań i dom pogrzebowy. Odbywały się tu akademie żałobne, przedstawienia teatralne i inne imprezy dla nielicznych ocalałych Żydów. Co ciekawe, tuż przed generalnym remontem w latach 70. XX w. udało się zarejestrować na taśmie filmowej wspaniałe zdobienia; niestety, właśnie podczas wspomnianych prac, cały wystrój został kompletnie zniszczony (!). Obecnie w byłej synagodze Cytronów mieści się m.in. Galeria im. Sleńdzińskich.

 

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Wiśniewski T., Od Cytrona do Citroëna, „Fołks Sztyme” 1990, nr 16