Cmentarz żydowski przy ul. Wschodniej został założony ok. 1890 r., po zamknięciu starego cmentarza przy ul. Kalinowskiego. Powstał na terenach dawnej wsi Bagnówka. Znajduje się w północnej części miasta, w pobliżu cmentarza katolickiego i prawosławnego. Ostatni pochówek odbył się na nim w 1969 roku. Teren cmentarza ogrodzony jest ceglanym murem.

Obiekt należy do największych cmentarzy żydowskich w Polsce. Na powierzchni 9,6 ha zachowało się ponad 3 tys. nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1890 roku. Nagrobki wykonane są z marmuru, granitu, wapienia i piaskowca. Inskrypcje wykonano w językach hebrajskim, jidysz, polskim, niemieckim i rosyjskim. Wiele bogato zdobionych macew zachowało się zwłaszcza w pobliżu głównego wejścia; dalej stoją liczne nagrobki o skromniejszej dekoracji. W centralnej części nekropolii przetrwał także wystawiony w 1922 r. ohel białostockiego rabina Chaima Herza Halperna (zm. 1919). Jest tu również wzniesiony przed II wojną światową pomnik poświęcony ofiarom pogromu dokonanego w 1906 roku. Śmierć poniosło wówczas ok. 90 Żydów. Na czarnym kamiennym monumencie znajdują się nazwiska ofiar pogromu, a także epitafium poety Zalmana Szneura. 

Przed Zagładą cmentarz ogrodzony był kamiennym murem krytym dachówką. Prowadziły do niego trzy bramy. Na jego terenie istniały dwa obiekty: dom pogrzebowy oraz dom stróża (grabarza). Do 1943 r. cmentarz stanowił własność białostockiej gminy żydowskiej. W 1966 r. został przejęty przez Skarb Państwa. 17 lipca 1973 r. ogłoszono jego zamknięcie. W klasyfikacji cmentarzy zaliczono go do grupy II, tj. „cmentarzy godnych zachowania”[1.1].

W latach 2014–2015 na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała częściowy spis nagrobków, zawierający dane osobowe zmarłych oraz fotografie macew. Dane dostępne są w naszej bazie nagrobków żydowskich.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Kalina J., Nekropolie Białostocczyzny, „Czasopis” 1992, t. 3, nr 2/3, s. 5.